Geschiedenis » Huis Klingelbeek 1845~1917

Buitenplaats Klingelbeek

De Slijpbeek (klingelbeek), die op het landgoed Mariendaal haar oorsprong heeft, vormde eeuwenlang in het zuidwesten van (het schependom) Arnhem de grens met Oosterbeek (gemeente Renkum). Buitenplaats Klingelbeek bestaat uit het huis klingelbeek en enkele boerderijen. Omstreeks 1390 werd het huis De Klingelbeek bewoond door hertog Willem van Gulick. In de volgende eeuwen woonden er nog de volgende families: De Bentinkcs, Van de Lawycks, Stepraed tot den Doddendael, Van Lynden, Van Goltstein. 1582 - Alard Hackfort 1659 - Casijn van Bemmel tot Andelst x Elisabeth van Wassenaer 1723 - familie Van Reede - Van Randwijck 1809 - D.F. van Alphen 1832 - Frederik Gerard Meijbaum - familie Dabo, Loopuyts, 1903 - 1920 orde der Oblaten van Maria 1920 - Praters van onze Lieve Vrouw van het H. Hart. Op de buitenplaats klingelbeek woonde ook de familie van Hall zoals blijkt uit onderstaand stuk tekst:

"1. Floris Jansz., woont in de IJsseloordse polder ten N. van de IJssel) onder Westervoort 1633, 1635 en te Malburgen onder Huissen 1650-‘59, tr. voor 1630 Maria Aldertsdr. Sevinx.
ll. Aldert Florisz. van Hall, geb. Westervoort, ged.Huissen 29 jan. 1633, eigenaar van huis, hof en schuur met land aan de Klingelbeek in het schependom van Arnhem, t voor 16 juni 1721, tr. (ondertr. Arnhem 24 maart, attestatie naar Oosterbeek 10 mei) 1660 Naleken Teunisdr., geb. Klingelbeek, t tussen 16 juni 1721 en 29 juni 1724, dr. van Teunis Cornelisz. en N.N.
Bron: Nederland's Patriciaat- Genealogieen van vooraanstaande geslachten 61e jaargang 1975 Uitgave van het Centraal Bureau voor genealogie

Henric Sanders X Willemijn van Hal Henricus Sanders, gedoopt Kleef 10 maart 1724, j.m. van Kleef, die samen met zijn broer/neef uit Kleef is vertrokken en doopgetuige in 1746 en 1753 bij kinderen van zijn broer/neef Joannes, en in 1787 bij zijn kleinzoon (zoon van Jacobus) is, huwd in Arnhem in de grote kerk met Wilhelmina van Hall. Het huwelijk op 28 April 1754 is ingeschreven in de Ned. Herv. Kerk te Arnhem. Van dit huwelijk is een document gevonden. De tekst van het document links luid;

"Hendrik Zanders, J.M. (= jongeman, nog niet eerder gehuwd), van Cleve, wonende alhier, en Willemijn van Hal, J.D. (= jongedochter, nog niet eerder gehuwd), wonende op de Klingelbeek. Getuigen Willem van Hal en Peeter Meanssen."

De familie van Hal woonde al sinds 17e eeuw op een stuk land aan de klingelbeek, toen in 1754 Hendrick Sanders en Willemijn van Hal met elkaar in het huwelijk traden. Waarschijnlijk is Hendric samen met willemijn op de klingelbeek gaan wonen. Hendric Sanders en Willemijn van Hal hebben 3 kinderen gekregen te weten Jacobus, Theodorus en Wilhelmus Sanders. Een directe link tussen Willemijn van Hal en de familie van Hal zoals hierboven weergegeven is niet gevonden.

In 1789 werd het huis Klingelbeek grotendeels afgebroken. Omstreeks 1832 was Frederik Gerard Meijbaum (hij bezat veel grond in Arnhem) de eigenaar (vice-president van de rechtbank) van huis, erf en zes grote terreinen van vermaak rondom. Aan het eind van de 19e eeuw woonde er de familie Dabo, gevolgd door de Loopuyts, die de oude luister weer enigszins herstelden. Er was een fraaie oprijlaan vanaf de Klingelbeekseweg naar het hoofdgebouw. Er stonden een koetshuis en enige prieeltjes. Een prachtig park omgaf het huis en in een oranjerie werden subtropische gewassen geteeld.

Chronologisch overzicht eigenaren/bewoners. (Uit: Tuinhistorische verkenning van Debie & Verkuijl BNT - bureau voor tuin en parkrestauratie - Auteur(s): mw. BSc P.H.M. Debie BNT, 2010)

Klingelbeek, 1773
Op bovenstaande kaart uit 1773 is de buitenplaats Klingelbeek weergegeven ten westen van Arnhem.


1722 - Situatieschets van voor de verbouwing 1722

Tuinplan
1724 - De werktekening voor Klingelbeek uit 1724. [Bron: Gelders Archief, 0609 Familie van Randwijck 522]

De bestemming van de tuinen is er meestal bijgeschreven: drie keer een boomgaard, twee keer aardvruchten, tabaksland en een “esparsibedde” (aspergeveld).
De meeste veldjes zijn omgeven met een doornheg.
Aan de Rijnkant zien we een poort, een weinig weiland, een sluis en een vijver gevoed met stromend water uit de berg binnen een aarden wal.
Aan de straatkant staan achter de stenen muur “hevea-perkenbomen” met druiven ertussen. Naast de toegangspoort staat nog een houten schuur.

De werktekening is gemaakt door timmerman Jan Willems in opdracht van Godard van Rheede tot Harrevelt.
Godard had het huis in 1722 gekocht. De grote alle die naar het huis leidt is omzoomd door lindebomen en doornheggen.
Het huis heeft twee verdiepingen en daarboven nog eens twee in de toren. Ervoor staan links het hoveniershuis met de stal en rechts een ander gebouw, misschien het kotshuis. De geometrische vorm toont, dat de eigenaar de heersende mode wilde volgen.

Op de achterkant van de werktekening staat, dat het huis elf vertrekken zou gaan tellen en vier kelders voor bier, wijn en provisie.
De bakoven stond niet buiten, maar in de kelderkeuken. Het personeel sliep op zolder, alleen de jager had elders een woning. Uit bijgevoegde rekeningen blijkt, dat er ook nog een bloemenhof en een bleekveld waren en “broeierijen” voor erwten, sla, bonen en meloenen.

De verbouwing kostte ongeveer 10.000 gulden.
De fiscus taxeerde het huis in 1765 op 15.000 gulden, tien tot vijftien keer zoveel als de waarde van gewone boerenhuizen.


1831-1872 - Interieur van de stal van huis Klingelbeek. (Petrus Franciscus Greive) [Bron: Gelders Archief, 1551 - 1338]


1821 - 1872 - Hoek van de timmermanswerkplaats van huize Klingelbeek. (Petrus Franciscus Greive)